Polisiye metinler yazılıp çoğaldıkça, okurlar bu türe yönelik nadir rastlanan bir ilgi gösterdikçe, polisiye edebiyat onu edebiyattan saymayanların bile reddedemeyecekleri bir değer ve anlam kazandı. Böylece polisiyeyi tanıtmak, eksileri ve artılarıyla değerini ortaya koymak ya da polisiyeye yönelik rağbetin ardında yatan itkileri anlamak için düşünsel çalışmalar yapıldı. Bu yazıda polisiyeye dair kurgu dışı çeviri-telif kitapları listelemeye çalıştım.
50 Maddede Polisiye Edebiyat, Alper Kaya, Karakarga Yayınları, 2023.
İlk polisiye, polisiyenin türleri ve kuralları, Altın Çağ, Sherlock Holmes, Agatha Christie… vb. polisiye deyince ilk akla gelebilecek kişi ve konuların özet bilgiler halinde ele alındığı çalışma daha derin araştırmalara yönelmek isteyenler için dolaşımda olmayan yüksek lisans tezlerini de içeren geniş bir kaynakçaya sahip.
100 Filmde Başlangıcından Günümüze Gerilim Polisiye Filmleri, T. Kakınç, Bilgi Yayınevi, 1993.
Roman ve öyküleriyle tanınan Tarık Dursun K.’nın hazırladığı, polisiye edebiyatın tanımı, türleri ve tarihi hakkında dikkate değer bir giriş kısmıyla başlayan kitap polisiye edebiyattan yararlanılarak çekilen filmlere ve bu filmlerin yönetmenlerine dair bilgiler içeriyor.
Azerbaycan Edebiyatında İlk Polisiye Romanlar, Editör: Afina Barmanbay, Paradigma Akademi Yayınları, 2023.
Azerbaycan edebiyatındaki polisiye romanlar hakkında yapılmış ilk kapsamlı araştırma olan kitapta polisiye türünün dünya ve Türk edebiyatındaki gelişimi, Azerbaycan’da ortaya çıkış süreci ile bazı polisiye romanlar inceleniyor.
Cinai Meseleler-Osmanlı-Türk Polisiye Edebiyatında Biçim ve İdeoloji (1884-1928), Seval Şahin, İletişim Yayınları, 2017.
Polisiyenin dünya edebiyatındaki yerine de değinilen çalışmada ilk Osmanlı-Türk polisiyesinin yayımlandığı 1884 ile Latin harflerine geçişin yaşandığı 1928 arasında yazılan polisiyeler hem biçimsel hem de ideolojik açıdan inceleniyor.
Doğu ve Batı Edebiyatında Polisiye, Editörler: Zeliha Duran-Elvan Mutlu, Kriter Yayınları, 2025.
“Yunan Polisiyesinin Temsilcisi Yannis Maris’in Kolonaki’de Cinayet Adlı Romanında Polisiye Kurgunun İncelenmesi”, “Japon Edebiyatında Polisiye Romanın Gelişimi”, “Kore Polisiye Edebiyatı Üzerine Bir İnceleme”, “Raymond Chandler’in Büyük Uyku romanında ahlaki çöküş, yolsuzluk ve şiddetin Marxist bir analizi” gibi başlıklar içeren çalışma polisiye edebiyatın farklı kültürlerde gelişip evrimleşme süreçlerine odaklanan akademik makalelerden oluşuyor.
Edebiyatın İzinde Polisiye Edebiyat, Haz. Seval Şahin-Banu Öztürk- Didem Ardalı Büyükarman, Bağlam Yayınları, 2013.
İlk telif polisiye sayılan Esrar-ı Cinayat’tan başlayarak günümüze kadar yazılan polisiye eserlerin genel bir değerlendirmesini içeren kitapta günümüz polisiye yazarlarının türe dair görüşlerine de yer veriliyor.
Ekose Polisiye- Müfettis Laidlaw’dan Dedektif Rebus’a Çagdaş İskoç Polisiye Romanı, Müjgan Ayça Vurmay, Nobel Yayınevi, 2020.
Kitapta Ekose Polisiye ismiyle anılan çağdaş İskoç polisiye romanı hakkında genel bir bilgi verildikten sonra William McIlvanney ve Ian Rankin gibi türün önde gelen yazarlarının romanları tarihsel ve toplumsal çerçevede inceleniyor.
Hoş Cinayet-Polisiye Romanın Toplumsal Tarihi, Ernest Mandel, Çev. N. Saraçoğlu, Yazın Yayıncılık, 1996.
Ernest Mandel’in polisiye edebiyatı Marksist bir bakış açısıyla incelediği kitapta polisiye edebiyatın kökenleri, ortaya çıkışının ve zaman içerisinde büyük bir okur kitlesi kazanmasının ardında yatan görünmez nedenler incelenirken polisiyenin bireye yaşamın tekdüzeliğinden kaçma olanağı vermekle kalmayıp birtakım ideolojik mesajlar taşıdığı vurgulanıyor.
İlhami Safa’nın Romanlarında Popüler Açmazlar, Erdem Dönmez, Sonçağ Yayınları, 2023.
Çalışmada popüler edebiyat ve polisiye roman hakkında genel bir çerçeve çizildikten sonra İlhami Safa’nın yazıldığı dönemde büyük ilgi gören on bir adet polisiye romanı yayımlanma sıraları ve birbirleriyle ilişkileri dikkate alınarak popüler kültür ve roman teorileri ışığında tahlil ediliyor.
Kardeşimin Bekçisi-Başlangıcından II. Dünya Savaşı’na Dedektif Yazını, Zeynep Ergun, Labirent Yayınları, 2015.
İngiliz Dili ve Edebiyatı profesörü Zeynep Ergun’un hazırladığı çalışma Arthur Conan Doyle, Agatha Christie, Wilkie Collins, G. K. Chesterton ve Dorothy L. Sayers’in bazı romanları üzerinden polisiye türünün ortaya çıkışını, gelişmesini ve kabul görmesini sağlayan edebi, toplumsal, kültürel ve siyasal unsurları romanların yazıldığı dönemin koşullarını da dikkate alarak inceliyor.
Korkmayınız Mister Sherlock Holmes!-Türkiye’de Polisiye Romanın 140 Yıllık Öyküsü (1881-2021), Erol Üyepazarcı, Oğlak Yayınları, 2023.
Türkçe polisiyeye dair en kapsamlı çalışma olan iki ciltlik kitapta polisiyenin tanımı, okurun hangi gereksinimlerini karşıladığı, kökenleri ve ortaya çıkmasını hazırlayan sebepler, ilk polisiye roman örnekleri, polisiye romanın “kurucu babaları” etraflıca ele alındıktan sonra Türkçeye 1881’de çevrilen ilk polisiye kitaptan itibaren 2021 yılına dek yayınlanan yerli ve yabancı polisiye eserler inceleniyor.
Polisiye Roman Nasıl Yazılır?, Gencoy Sümer, Herdem Yayınları, 2025.
Türkçe literatürde alanında tek olan çalışmada polisiye türünün tarihsel gelişimine dair kısa ve özlü bir girişten sonra suç çeşitleri ve araçlarının belirlenmesi, olay örgüsünün kurgulanması, şüpheli karakterlerin yerleştirilmesi, ipuçlarının dağıtılması, gerilim ve çatışma yaratmanın yolları, kişiliğinden alışkanlıklarına dek dedektif karakterinin nasıl oluşturulacağı, katilin motivasyonunun nasıl gizleneceği, finaldeki çözüm sahnesinin nasıl çarpıcı hale getirileceği gibi konular teorik bilgilerin yanı sıra örneklerle aktarılıyor. Ayrıca düzeltme ve editörlük, yayınevine başvuru yolları, olumsuz cevaplarla baş etme yöntemleri gibi romanın tamamlanmasından sonraki süreçle ilgili meseleler de ele alınıyor.
Polisiye Roman ve Toplum, Polisiye Romana Sosyolojik ve Eleştirel Bir Yaklaşım. Ejder Çelik, Eyuder Yayınları.
Baskısı bulunmadığı için görselini ekleyemediğimiz çalışmada polisiye romanın tarihi modernite tarihinin yansıması biçiminde ele alınıyor ve polisiye edebiyatın gelişimi modernite ve roman ilişkisi çerçevesinde, sosyolojik bakış açısıyla inceleniyor.
Roger Ackroyd’u Kim Öldürdü?, Pierre Bayard, Doğan Kitap, 2003.
Agatha Christie’nin ünlü romanı Roger Ackroyd Cinayeti’nin masaya yatırıldığı çalışmada kitaptaki soruşturmaya “karşı soruşturma” açılıyor; Christie’nin roman boyunca verdiği ipuçları ve detayları incelenip olası mantık hatalarına dikkat çekilerek asıl katilin kitapta açıklanan karakter olmadığını ispatlanmaya çalışıyor.
Sherlock Holmes & Peder Brown- Rasyonalite ve İnancın Çatışması, Fulya Turhan, Labirent Yayınları, 2014.
Çalışmada polisiye edebiyatın iki önemli karakteri -rasyonel aklı temsil eden- Sherlock Holmes ile -inancı temsil eden- Peder Brown, akıl ve inanç çatışması bağlamında ele alınarak karşılaştırmalı olarak inceleniyor.
Polisiye Roman: Felsefi Bir İnceleme, Siegfried Kracauer, Metis Kitap, 2019.
Polisiyenin toplumsal içeriğini tespit etmeyi amaçlayan çalışmada polisiye romanın ortaya çıktığı toplum ve uygarlıkla ilişkisi, polis ve dedektifin, suç ve suçlunun toplum içinde temsil ettiği konum edebiyat eleştirisi ve felsefi bakış açısıyla inceleniyor.
Suç Edebiyatı Terimleri Sözlüğü, Alper Kaya, Karakarga Yayınları, 2025.
Suç edebiyatının büyüleyici dünyasını anlamayı kolaylaştıran bir kılavuz olmayı amaçlayan çalışmada polisiye, gerilim ve suç kurgusu gibi türlerde kullanılan 1645 terimin detaylı açıklamaları yapılıyor.
