Yeni Sayı Çıktı!

En son hikaye, röportaj ve yazıları şimdi tıklayıp ücretsiz okuyabilirsiniz!

Yeni Sayı Çıktı!

En son hikaye, röportaj ve yazıları şimdi tıklayıp ücretsiz okuyabilirsiniz!

Çifte Tazminat & Beklenmeyen Şahit

Diğer Yazılar

EDİTÖRDEN

SPONSOR

HOŞÇA KAL SEVGİLİM

Aytaç Kara
Aytaç Kara
1991 Ankara doğumlu. ODTÜ'de Matematik okuduktan sonra Finansal Matematik alanında master yaptı ve halen aynı alanda doktorasına devam ediyor. Ayrıca 2008 yılında başladığı serbest çevirmenliğine de fırsat buldukça vakit ayırıyor. On yılı aşkın süredir birçok web sitesi için içerik yazarlığı, editörlüğü ve çevirisi yaptı; serbest biçimde yapmaya yine devam ediyor. Polisiye-gerilime ve Agatha Christie'ye özellikle ilgi gösteren birisi olmakla birlikte ayırt etmeksizin her türden dizi-film izleyen, sayısını kendisinin de bilmediği kadar çok yabancı dizi takip eden birisi.

Suç Mu Vereyim Yoksa Polisiye Mi Olsun?

Double Indemnity ya da dilimizde bilinen adıyla Çifte Tazminat, 1944’te vizyona gelen, ABD yapımı bir psikolojik gerilim ve noir filmi. Billy Wilder ve Raymond Chandler’ın senaryosunu kaleme aldığı filmi Wilder yönetti. Senaryo James M. Cain’in aynı adlı 1943 tarihli romanına dayanıyor.

Başrol oyuncuları Fred MacMurray ve Barbara Stanwyck’e Edward G. Robinson, Porter Hall, Porter Hall, Jean Heather, Byron Barr, Richard Gaines ve John Philliber eşlik ediyor. Film, hiçbirini kazanamasa da yedi kategoride Oscar’a aday gösterildi.

Çifte Tazminat & Beklenmeyen Şahit 3

Sinemanın kült yapımlarından birisi olan filmde Los Angeleslı sigorta temsilcisi Walter Neff ilekocasını öldürme planları yapan çekici (“femme fetale”) ev kadını Phyllis Dietrichson’ın yolları kesişir. Phyliss, sigortadan alacağı parayı bölüşmeyi teklif ederek Neff’i de planına dâhil etmek ister. Neff başta kabul etmese de sonradan hem Phyliss’in hem de paranın çekiciliğine kapılarak razı olur. Ancak yaşananlar sigorta müfettişi Barton Keyes’in şüphelendirir. Çiftimizin yaptıkları plan ayaklarına dolanacak mı yoksa planladıkları parlak geleceğe yol alabilecekler mi?

Filmin genel konusunu aradan çıkarmışken bu yazıya ilham veren bir soruyla devam edeyim: Bu film “suç” mu, yoksa “polisiye” türünün bir örneği mi? Her ne kadar bu ikisi birbirine girebilen veya karışabilen kavramlar olsa da esasında karşımızda iki ayrı edebiyat/film türü var.

Suç edebiyatı/filmi, esasında suçun işlenmesine ve suçluya odaklanan bir tür. Suçun öncesi ve sonrası, sosyal ve psikolojik boyutlarıyla birlikte ele alınıyor. Daha ve asıl önemli olansa “Ne olacak?” sorusu. Hikâyede/senaryoda gizem olmamakla ya da belki az olmakla birlikte ana kahraman(lar) genellikle yozlaşmıştır ve suçun ortaya çıkması ihtimalinin de etkisiyle hayatı tehlike altındadır.

Polisiye edebiyatı/filmi ise aksine suçlunun ortaya çıkarılmasına ve suçun/cinayetin neden ve nasıl işlendiğinin bulunmasına odaklanmakta. Bu sefer asıl soru “Katil kim?”. Ana karakter bir dedektif veya olayla ilgili önemli soruların peşinden giden ‘asıl’ kişidir. Çoğunlukla bir cinayetin üzerine kurulu olan gizem, polisiye hikâyede bir ana unsur halindedir.

Bu noktada adım adım gidersek…

Çifte Tazminat filminde suçluyu biliyor muyuz? Evet. Hatta birden fazla suçlumuz var. Kurbanımız ortada mı? Tabii ki. Karakter odaklı hikâyede iki kişi tanışıyorlar, amaçları belli, bir şekilde cinayetlerini planlıyorlar, harekete geçiyorlar ve devamında “sıyrılabilmek” adına ellerinden geleni yapıyorlar. Biz de bunlara yaklaşık iki saat boyunca, “Ne olacak?” veya “Olay nereye varacak?” sorularının merkezde olduğu bir işleyişle yavaş yavaş tanık oluyoruz…

İnsanoğlundaki para hırsının boyutlarını dikkatlice çizen film, Neff’in içine düştüğü zorlu durumu ve Phyliss’le olan ilişkisindeki değişen dinamiği ele almayı ihmal etmiyor. Kurdukları plan her ne kadar sade ve iyi olsa da (tabii ki) zamanla ayaklarına dolanıyor… Gerçi bizim bildiğimiz detayları bilmeyen Keyes “gerçeğin” peşinde olsa da ortada bir ‘gizem’ olduğu söylenemez. Sonunda düğümü tatmin edici bir şekilde çözüp izleyiciye veda ediyorlar. Bir “suçun” anatomisi izleyiciye güzel bir şekilde aktarılmış oluyor.

Zekâ dolu senaryosu ve başarılı kurgusuyla dikkat çeken Çifte Tazminat için (yukarıda yaptığımız açıklamaların ışığında) varabileceğimiz sonuç; bir “suç” filmi olduğu. Hem de türünün muazzam denebilecek örneklerinden biri.

Konuya diğer bir açıdan da bakmak adına, sinema tarihinin bir diğer kült filmi Beklenmeyen Tanık’a bir uğrayalım diyorum. Zira bu filmin yönetmeni yine Billy Wilder, hatta Wilder’ın kariyerinde en gurur duyduğu iki şeyin Cain’den Çifte Tazminat veAgatha Christie’den Beklenmeyen Şahit filmleri hakkında aldığı iltifatlar olduğundan bahsetmişliği de var [1].

Ve evet, 1957 ABD yapımı Beklenmeyen Şahit, yani Witness for the Prosecution, Agatha Christie uyarlaması bir film. Başrollerinde Tyrone Power, Marlene Dietrich, Charles Laughton, Elsa Lanchester, Torin Thatcher ve Francis Compton yer alıyor.

Çifte Tazminat & Beklenmeyen Şahit 8

Beklenmeyen Şahit’te, Londralı yaşlı ve deneyimli avukat hastalığına rağmen cinayetle suçlanan genç bir adamın davasını üstleniyor ve mahkeme sürerken beklenmedik ve ilginç gelişmeler yaşanıyor.

Geriye dönüşlerin (flashback) kendine yer bulduğu film, oyuncuların güçlü performansları sayesinde gerilimi düşürmeden verirken “Kim?” sorusunun, yani suçlunun peşinden gidiyor, merkezdeki olayın gizemini derinlemesine işliyor. Ayrıca “Neden?” ve “Nasıl?” sorularının üzerinden de geçiyoruz. Wilder bunları ağırlıklı olarak dedektif görevi gören avukatı kullanarak yapıyor.

Mahkeme ağırlıklı filmlerden biri olan Beklenmeyen Şahit dolayısıyla (ve Çifte Tazminat’ın aksine bir istikamette) türünün iyi bir “polisiye” örneği/temsilcisi. Sürprizli sonu ve sürükleyicili hikayesiyle türünün hakkını yeterince veriyor.

Velhasıl kelam, Çifte Tazminat ve Beklenmeyen Şahit filmleri üzerinden iki temel tür özelinde durum –dilimin döndüğü ölçüde- böyleyken böyle… Dahası iki tür de iyi ki hayatımızda ve burada bahsi geçen iki film de halen izlememiş olanlar için ısrarlatavsiyemdir.

Trivia/Ek bilgi: Double Indemnity’ye adını veren “çifte tazminat” terimi, belirli hayat sigortası poliçelerinde ölümün kaza sonucu olduğu nadir durumlarda ödemeyi iki katına çıkaran bir maddeyi ifade ediyor.

Trivia/Ek bilgi 2: Witness for the Prosecution, filmin sonunda kapanış jeneriği akarken dış sesin izleyicilerden filmin sonuyla ilgili ‘spoiler’ verilmemesine dair ricada bulunmasıyla da bilinmektedir.

Trivia/Ek bilgi 3: Witness for the Prosecution’ın dayandığı Agatha Christie öyküsü ekrana dizi olarak da uyarlandı. İki bölümlük BBC draması The Witness for the Prosecution, Aralık 2016’da yayınlandı. Başrollerinde Toby Jones ve Billy Howle yer alırken onlara Andrea Riseborough, Kim Cattrall, Monica Dolan, Robert East ve Paul Ready eşlik ediyor.

Kaynakça:

[1]Hoopes R. (1987). Cain: The Biography of James M. Cain, s. 347.

En Son Yazılar

EDİTÖRDEN

SPONSOR

HOŞÇA KAL SEVGİLİM

ÇAPRAZ