Polisiye yazarları
En iyi polisiye yazarı kimdir diye soracak olursanız, bu soruya farklı biçimlerde cevap almanız mümkündür. Aslında bu soruyu iyi bir polisiye yazarında olması gereken özellikler nedir diye de formüle edebiliriz.
Burada, öncelikle polisiyenin çok geniş bir alanı kapsadığını ve farklı türleri barındırdığını göz önüne almalıyız. Bir genelleştirmeye gidecek olursak, suç üzerine yazılmış her edebi metini polisiye olarak kabul edebiliriz. Bu yaklaşım doğrudur ve bize düşünce alanımızı genişletme bakımından bir çok imkanlar da sunar.
İyi bir polisiye yazarı, herşeyden önce bir suçu ele alır. Suç, bir eylemdir ve birçok türü olmasına rağmen, esas itibarıyla söz konusu olan bir cinayettir. Yani, bir suç romanında işlenen konu öncelikle cinayet olmalıdır. İyi bir polisiye yazarından beklenen de yapıtında bir cinayeti anlatmasıdır.
Cinayet anlatısı üç bileşene sahiptir:
1-Suçlu yani katil.
2-Suça maruz kalan yani maktul ya da kurban.
3-Sorgulayıcı.
İyi bir polisiye yazarı, suçun işlenmesindeki zorunluluğu açık ve net biçimde ortaya koymalıdır. Suçun mantıklı ve rasyonel bir nedene dayanılarak işlenmesi gerekir. Yani sebepsiz yere suç işlenmemelidir. Katilin kim olduğu, yaşı, cinsiyeti, sosyal durumu, eğitimi önemli değildir. Bir cinayeti planlayacak ve bunu gizlice uygulayacak kadar kurnaz olması kafidir.
Katilin sadece cinayet için iyi bir sebebi olması yetmez. İyi bir polisiye romanda, suçlunun kim olduğunun gizlenmesi ya da kim olduğunun nasıl anlaşıldığının anlatılması da büyük önem taşır. Yani katil, aynı zamanda eylemini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu fırsata da sahip olmalıdır.
Kurbanın karakteri ise, cinayetin neden işlendiğine dair ipuçları vermesinden dolayı, iyi bir polisiye romanda dikkat ve özenle işlenmelidir. Kurbanla katil arasındaki çelişki, cinayetin neden işlendiğini de ortaya koyacaktır çünkü.
Sorgulayıcı ise resmi adalet bürokrasisine mensup biri olabilir. Polis, savcı, yargıç gibi. Ama bu şart değildir. Özel bir dedektif sorgucu olabileceği gibi tamamen amatör biri de bu işi üstlenebilir. Esasen, resmi sıfatı olmayan birinin cinayeti soruşturması ve aydınlatması, sorgu sürecinde suçlu ile sorgulayıcıyı dengelediğinden daha çok yeğlenen bir durumdur.
İyi bir polisiye yazarı, suçun toplumsal derinliklerine inmeli midir? Bu sorunun cevabı ne evet, ne de hayırdır. Önemli olan suçun mantıklı ve akla uygun bir biçimde ele alınıp gene aynı şekilde çözülmesidir. Bundan dolayı, suçlunun yakalanmasında rastlantılar olabildiğince en alt düzeyde kalmalıdır. Rastlantıya hiç yer vermemek, çözüme ya da sona, olayların doğal akışı ve gelişmesi içinde, mantık kurallarına uyarak ulaşmak en doğrusudur.
Eğer söz konusu olan, gizemli bir polisiye değilse, sorgucuya yer verilmeyebilir. Ancak, anlatı gizemli bir cinayet ise o zaman sorgucu mutlaka olmalıdır.
Gizemli cinayet öykü ve romanları, polisiyenin ulaşabileceği en üst düzeye tekabül ederler. Aslında polisiye, hakiki anlamını ve hüviyetini bu türde bulur. İyi bir polisiye yazarı gizemli cinayet roman ve öyküleri yazan kişidir. Aslında polisiye roman denen şey de tam olarak budur. Gizemli cinayet anlatısında, katilin kim olduğu romanın son sayfalarında ortaya çıkar. Mantık kuralları, akılcılık ve hayal gücü sıkı bir biçimde devreye girer.
İyi bir polisiye yazarı, dedektifin elindeki ipuçlarının hiçbirini okuyucudan saklamaz. Gerçeği açıkça yazar ama bunu büyük bir ustalıkla gizlemeyi, okuyucuyu kör etmeyi de başarır. Bu nedenle, iyi bir polisiye romanı okuyup bitirdiğimiz zaman, gerçek açıkça yazıldığı halde, nasıl olup da bunu göremediğimize şaşar kalırız. Polisiye yazarı Gencoy Sümer’in Feneryolu Cinayetleri isimli polisiye kitabını bu duruma örnek olarak gösterebiliriz.
En iyi polisiye yazarı kimdir sorumuza yeniden dönecek olursak, artık cevabımız bellidir:
En iyi polisiye yazarı, gizemli bir cinayeti, katil, kurban ve soruşturmacı üçgeni çerçevesinde anlatan, bunu yaparken ipuçlarını okurdan gizlemeyen, suçun işlenmesini mantıksal ve rasyonel sebeplere dayandıran, suçluyu yine mantıklı ve rasyonel sebep-sonuç bağlantılarıyla öykünün/romanın sonunda açıklayan kişidir.
Onun hangi polisiye yazar(lar)ı olduğuna karar vermek ise, siz polisiyeseverlere kalmıştır.